Waarom een anoniem meldpunt voor zorgmedewerkers een pijnlijk signaal is over de staat van ons land.

Nederland stond decennialang bekend als een gidsland: een door en door sociaal land waar we naar elkaar omkeken en waar iedereen ā€” van vuilnisman tot directeur ā€” er wezenlijk toe deed. Het was een samenleving gebouwd op solidariteit en fatsoen. Maar wie vandaag de dag naar de zorgsector kijkt, ziet een heel andere realiteit. Een realiteit waarin marktwerking en boekhoudkundige koudwatervrees de menselijke maat hebben verdrongen.

Het meest pijnlijke voorbeeld hiervan speelt zich momenteel af in de ouderenzorg en thuiszorg (VVT). Vakbonden trekken hard aan de bel omdat werkgevers gemaakte cao-afspraken simpelweg aan hun laars lappen. Het dwingt ons tot een kritische vraag: wanneer zijn de mensen die voor onze kwetsbaren zorgen, veranderd van ons grootste maatschappelijke kapitaal in een vervelende kostenpost?

Beknibbelen aan het bed

Zorgorganisaties hebben het financieel zwaar, dat is een feit. Maar de manier waarop er naar oplossingen wordt gezocht, strookt op geen enkele manier met het sociale land dat we ooit waren. Er wordt structureel beknibbeld op de werkvloer. Vergoedingen voor oproepdiensten worden creatief wegbezuinigd, onregelmatigheidstoeslagen worden niet correct uitgekeerd en gemaakte afspraken worden genegeerd.

Het wrange is dat dit vrijwel altijd gebeurt bij de verpleegkundigen en verzorgenden. De mensen die letterlijk het fysieke en emotionele fundament van de zorg dragen. Zij moeten inleveren, terwijl zij in tijden van enorme personeelstekorten al onder een onmenselijke werkdruk staan.

De kloof in waardering

Wat de situatie ronduit onrechtvaardig maakt, is de scheefgroei in de top. Terwijl er aan het bed op de kleinste toeslagen wordt bespaard, vinden we het in dit land schijnbaar volstrekt normaal dat medisch specialisten via ingewikkelde maatschappen salarissen verdienen die die van de minister-president ruimschoots overstijgen.

Dit contrast legt een dieper maatschappelijk probleem bloot: we zijn de balans kwijt. Een samenleving waarin de top bulkt en de basis wordt afgeknepen, heeft haar sociale kompas verloren.

Een anoniem meldpunt als brevet van onvermogen

Dat de situatie geĆ«scaleerd is, blijkt uit de nieuwste cao-onderhandelingen in de VVT. Zoals zorgjournalist Suzanne Bremmers onlangs naar buiten bracht, is er in de nieuwe cao een speciale ā€˜nalevingsprocedureā€™ opgenomen. Het resultaat? Een anoniem meldpunt waar zorgmedewerkers melding kunnen maken van hun nalatige werkgevers.

Het feit dat zoā€™n meldpunt Ć¼berhaupt nodig is, is een brevet van onvermogen voor de sector. Dat medewerkers dit bovendien anoniem moeten doen, bewijst dat er een cultuur van angst en hiĆ«rarchie heerst. In het sociale Nederland van weleer besprak je problemen openlijk aan de tafel. Als een zorgmedewerker nu bang moet zijn voor represailles wanneer hij of zij simpelweg vraagt om de naleving van een wettelijk contract, dan is het systeem fundamenteel stuk.

Terug naar een land waar iedereen ertoe doet

Het niet nakomen van cao-afspraken is geen juridisch akkefietje; het is een symptoom van een doorgeslagen rendementsdenken. Personeelskosten zijn geen 'last' die zo ver mogelijk omlaag moet worden gedrukt. Het is de investering in de menselijkheid van onze samenleving.

Als we willen dat Nederland weer dat sociale land wordt waar we trots op kunnen zijn, moet het roer om. Dat begint bij het respecteren van afspraken, het fatsoenlijk belonen van de mensen aan het bed en het dichten van de kloof tussen de top en de werkvloer. Want een beschaafd land herken je aan de manier waarop het zorgt voor zijn ouderen ā€” Ć©n voor de mensen die die zorg dragen.